Een verslag van de kick-off beeldend vmbo
Liefde. Het is een groots thema dat dit jaar centraal staat in het examen beeldende vorming voor het vmbo. Hoe benader je dit onderwerp met leerlingen? En hoe spoor je ze aan buiten de clichés te denken? Terwijl Utrecht op 8 januari wit kleurt van de sneeuw, denkt een grote groep kunstdocenten in de tuinzaal van het Centraal Museum na over deze vraagstukken.
N.B. Kunstzoneredacteur Mara Kunstman doet voor VONKC verslag van onze studiedag. Lees en bekijk de foto's hier, raadpleeg de website van Kunstzone voor veel informatieve linkjes naar achtergrondinformatie!
Maak het persoonlijk
De studiedag begint met een opdracht. In een envelop vinden de docenten een kaart met daarop de vraag: waar denk jij aan bij liefde? De deelnemers worden uitgenodigd een tekening te maken met hun eigen verbeeldingen bij het thema. Al snel blijkt dat iedereen daar andere associaties bij heeft: van abstracte tekeningen over verbindingen tussen mensen tot meer bekende beelden van hartjes en koppels, en van liefde voor mensen tot liefde voor dieren en de natuur. Het eindexamenthema is breed en persoonlijk tegelijkertijd.
Kunstenaar Carolina Janssen neemt het publiek als eerste mee in haar visie op het thema, terwijl ze op het podium plaatsneemt naast haar zelfgemaakte Mantel der Liefde. In het kader van dit kunstproject interviewde zij tientallen mensen tussen de 4 en 95 jaar, die ze verschillende vragen stelde. Wat is liefde volgens jou? Hoe voelt het? Wat voor kleur of vorm heeft liefde? Ze gaf de mensen ook gefrankeerde enveloppen mee en vroeg hen haar plaatjes op te sturen die voor hen de liefde symboliseren. Elke inzending knipte Janssen weer aan stukjes om er ‘nieuw’ papier van te scheppen. Zo heeft uiteindelijk elke inzending een plek op de 4,5 meter brede mantel gekregen.
Carolina benadrukt dat het thema van het eindexamen vmbo dit jaar groot is. Daarom is het volgens haar extra belangrijk om het persoonlijk te maken. Als je met dit onderwerp gaat werken, moet er een verschuiving plaatsvinden van denken naar voelen en ervaren. Dat kan goed door een meditatieoefening te doen, die met de zaal uitgeprobeerd wordt. De docenten sluiten hun ogen en krijgen de opdracht diep adem te halen en in stilte te ervaren: waar voel je liefde in je lichaam?
Tentoonstelling Many Loving Arms
Iemand in wiens werk liefde ook een grote rol speelt, is modeontwerper en kunstenaar Bas Kosters. Hij vertelt over de manier waarop liefde zich in al zijn kunstvormen manifesteert. In 2012 maakte hij de modecollectie LOVE FCK YEAH, als afsluiting van een periode waarin hij zijn leven met iemand had gedeeld (de modeshow is terug te zien op zijn YouTube-kanaal). Later is hij zich meer gaan toeleggen op het maken van wandkleden en andere vormen van textiel, maar in bijna al zijn werk speelt liefde een rol: voor vrienden, familie, partners, maar ook voor zichzelf.
“Love is a very narrow and broad notion simultaneously. It can be used in so many different contexts, but its meaning always stays the same. Love is about passion, kinship and involvement.” – Bas Kosters
Tip: Op 14 februari opent zijn eerste overzichtstentoonstelling in Enschede, met tien jaar aan autonome kunst in Rijksmuseum Twenthe: Many Loving Arms. De tentoonstelling staat in het teken van grote thema’s uit zijn werk, zoals eenzaamheid, erotiek, queerness en kapitalisme. Onderwerpen die raken aan liefde en zo ook met het eindexamen vmbo in verband kunnen worden gebracht!
Praktische workshops
Na een toelichting van Cito over de beoordeling van het schriftelijk en praktisch examen, gaat de groep uiteen voor verschillende workshoprondes.
In een van de lokalen kunnen docenten onder leiding van Esther Feteris dieper ingaan op de beoordeling van het praktijkexamen. Aan de hand van werkmappen van leerlingen bespreken we samen met collega’s hoe je de uitvoering van beeldend werk beoordeelt. Esther benadrukt dat je altijd moet letten op de intentie van de leerling. Dat roept discussie op! Krijgt een leerling bijvoorbeeld punten als de opdracht goed uitgevoerd is, maar op het verkeerde antwoordvel staat? Over één ding zijn ze het wél eens: sparren met collega’s is zeer nuttig en het zou goed zijn als dergelijke bijeenkomsten vaker georganiseerd worden. Ervaring opdoen met de beoordeling van een praktijkexamen is iets dat velen hebben gemist tijdens hun opleiding.
In een andere ruimte maken docenten in een workshop van Caroline de Nerée kennis met AI. Over de openingsvraag ‘Wat vind je van AI en kunst?’ ontstaat al snel enige consensus: het kan dienen ter inspiratie, maar moet niet in de weg staan van creativiteit. Er zijn vandaag de dag ontzettend veel programma’s die in klassen gebruikt kunnen worden: Copilot (de chatfunctie van Microsoft), invideo AI (voor het genereren van video’s, op basis van tekst), Suno (een app die op commando liedjes schrijft) en LessonUp (voor het maken van interactieve lessen). Maar hoe voorkom je dat kinderen stoppen met nadenken? Volgens Caroline begint het bij het schrijven van een goede prompt. Oftewel, een korte, specifieke tekst, vraag of instructie die wordt gebruikt om een AI-tool aan te sturen. Laat leerlingen goed nadenken over wat hun intentie is als ze AI gebruiken.
Na drie rondes, waarbij de docenten ook met een workshopleider de tentoonstellingen van het Centraal Museum en het Catharijneconvent konden bekijken, vindt de afronding en borrel plaats in de Tuinzaal. Geïnspireerd door de verhalen van Carolina Janssen en Bas Kosters en vol praktische inzichten uit de workshops gaan ze naar huis, klaar om met hun leerlingen aan de slag te gaan met dit thema.
Studiedag Kunst Algemeen 2027
Voor wie de volgende studiedag niet wil missen: op 9 februari vindt in Ede een bijeenkomst plaats ter verkenning van het examenonderwerp voor kunst algemeen in 2027: romantiek en realisme.
Mara Kunstman is afgestudeerd als kunsthistoricus en momenteel werkzaam als freelance tekstredacteur binnen de culturele sector.